Δρ. Πέτρος Μπερερής: «Η ενδυνάμωση της εθνικής ταυτότητας των μαθητών, σ΄ ένα πολυπολιτισμικό περιβάλλον»

Είναι πλέον σε όλους φανερό, ότι ως Έθνος και ως Κοινωνία διερχόμαστε μία από τις πιο δύσκολες καμπές της ιστορικής μας διαδρομής. Οι ανησυχητικές για την πορεία των εθνικών μας θεμάτων διεθνείς εξελίξεις, η καταλυτική εσωτερική σύνθετη κρίση, παράλληλα με την πρόσκληση για συμπόρευση με τους προηγμένους Ευρωπαίους εταίρους μας, συνθέτουν μία πολλαπλώς κρίσιμη για το μέλλον μας στιγμή και θέτουν όλους, λαό και ηγεσία, μπροστά στις ευθύνες μας.

Σ΄ ένα κόσμο που οι συνεχείς αλλαγές έχουν γίνει καθημερινότητα και ρουτίνα, σ΄ έναν κόσμο που τα σημεία αναφοράς και αξίες, εθνικές, θρησκευτικές και κοινωνικές χάνονται, η Παιδεία και ειδικότερα το Ελληνικό Σχολείο, καλείται ν΄ αναλάβει ένα σημαντικό έργο.

Η νεολαία μας είναι απαραίτητο να εμβαπτισθεί σε έννοιες όπως η Ορθοδοξία, η Ρωμιοσύνη, η λαϊκή παράδοση ή Παράδοση, που υπήρξαν πραγματικότητες απτές, που σιγόκαιαν στα σπλάχνα του ελληνικού λαού και που εκφράζονταν σεμνά και αθόρυβα, μέσα από τα λόγια ενός Μακρυγιάννη, μέσα από τα ταπεινά γραΐδια του Παπαδιαμάντη, μέσα από τις ζωγραφιές του Κόντογλου ή του Θεόφιλου, μέσα από τους Ελληνικούς Αντίλαλους του Σίμωνα Καρρά, μέσα από την ιστορία του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου, μέσα από τις αφηγήσεις πολεμιστών του έπους της Βόρειας Ηπείρου και που συνθέτουν διαχρονικά ένα ύφος και ένα ήθος και αναδύουν αβίαστα και φυσικά ένα κάλλος απαράμιλλο, μία διακριτική ομορφιά, ένα άρωμα “εις οσμήν ευωδίας πνευματικής”. Αυτό υπήρξε η πνευματική σπονδυλική στήλη του λαού μας. Για το γραμματιζούμενο όμως κοινό, στους χώρους της λεγόμενης διανόησης και κουλτούρας, οι έννοιες αυτές ανασύρονται τις τελευταίες δεκαετίες περίπου, από την καταφρόνια και τη λήθη και γίνονται αντικείμενο συζητήσεων, συμποσίων και συνεδρίων και βέβαια ερμηνειών και παρερμηνειών. Συγκινούν και συγκεντρώνουν ένα όλο και μεγαλύτερο ακροατήριο. Πράγμα που σημαίνει, πως οι έννοιες αυτές, ως σύμβολα έστω πολιτισμικά ελληνικότητας, απέκτησαν και πάλι ένα ευρύ κοινό. 'Ενα κοινό, στο οποίο οι πιο πολλοί είναι νέοι, που με τον τρόπο του έρχεται να προστεθεί στον κόσμο, που με την καθιερωμένη έννοια του όρου, «θρησκεύει». Εξ αιτίας αυτού, βρίσκεται φυσικά πλησιέστερα ή μέσα στην Παράδοση, μια που αυτή ως τρόπος ζωής, απορρέει από την συγκεκριμένη ορθόδοξη χριστιανική πίστη. Παράλληλα, παρατηρείται η πρόοδος της Φιλολογίας γύρω από την Ορθοδοξία και την Παράδοση με έναν μεγάλο αριθμό εκδόσεων βιβλίων και περιοδικών σχετικών, καθώς επίσης υπάρχει και  αυξανόμενο το ενδιαφέρον για το Άγιον Όρος.

 

Όλα αυτά που δεν συνέβαιναν πριν από μερικά χρόνια, αποτελούν ακαταμάχητα σημεία των καιρών. Σημεία που υποδηλώνουν πως σε εκτεταμένες κατηγορίες της κοινής γνώμης και ιδιαίτερα στη νεολαία, κάτι σημαντικό επιτελείται. Μια ζύμωση, μια ουσιώδης αναζήτηση των ριζών, μια συγκεχυμένη προσπάθεια αυτογνωσίας, μια προσπάθεια πάντως, ευγενής εξόδου και λύτρωσης από τα σημερινά τραγικά αδιέξοδα. “Το όραμα του αλόγιστου εξευρωπαϊσμού’’.

Όλα αυτά που δεν συνέβαιναν πριν από μερικά χρόνια, αποτελούν ακαταμάχητα σημεία της άγνοιας ή περιφρόνησης των ριζών του τόπου, σφραγίζουν ως  σήμερα και τις παραμικρές λεπτομέρειες του δημόσιου βίου και της κρατικής συμπεριφοράς. Οι σημερινοί Νεοέλληνες, μοιάζουμε καταδικασμένοι να υποστούμε ως το τέλος την τραγική αφασία ή νέκρωση της ελληνικής αυτοσυνειδησίας. Είναι η πολιτικοποιημένη απολυτοποίηση των οικονομικών αξιών που έχει περίπου υποκαταστήσει την πνευματική ζωή και ιθαγένεια του τόπου. “Η ακόμα πιο σπαραχτική, μικρονοϊκή αυτάρκεια ενός τυπολατρικού συντηρητισμού”(Γιανναράς).

Η Ελλάδα δεν είναι καταρχήν ένας τόπος, αλλά καταρχήν ένας τρόπος ζωής.

Μια προσωπική εύρεση και ένταξη στην οργανική συνέχεια εκείνης της ιστορικής εμπειρίας που διασώζει τις αμεσότερες προσβάσεις στο γεγονός της σωτηρίας του ανθρώπου. “Ξεσκέπασε τη δημοτική παράδοση και πρόσωπο με πρόσωπο θ΄ αντικρίσεις γυμνή την ψυχή σου. Έπειτα, καλλιεργώντας την παράδοση αυτή και ανεβαίνοντας κατά τις ρίζες της, και προσέχοντας και τη  γύρω σου φύση, θα προβλέψεις τους νέους δρόμους που δύνεσαι να ανοίξεις, τον πολιτισμό που μπορείς με το Έθνος σου να δημιουργήσεις”.( Ίων Δραγούμης). Έγραψα γυμνή την αλήθεια, να ιδούνε όλοι οι Έλληνες ν΄αγωνίζονται δια την πατρίδα τους, την θρησκείαν τους, να ιδούνε και τα   παιδιά μου και να λένε: 'Εχομεν αγώνες πατρικούς, έχομεν θυσίες, αν είναι αγώνες και θυσίες. Και να μπαίνουν σε φιλοτιμίαν και να εργάζονται εις το καλό της πατρίδας τους, της θρησκείας και της κοινωνίας” (Ι. Μακρυγιάννης). “Ο Έλληνας υπήρξε ο πρώτος άνθρωπος που έλαβε συνείδηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας”(Ν. Καζαντζάκης). “Η αρχαία Ελλάδα μπορεί και πρέπει να είναι για μας κέντρισμα, έμπνευση και πηγή ιδεών”.(Κ. Καστοριάδης).

Σήμερα η Ευρώπη έχει καταστεί πολυπολιτιστική και πολυφυλετική μ’ έναν πρωτοφανή τρόπο. Έχουμε εισροή αυξημένου αριθμού νέων ομάδων όπως μεταναστών, προσφύγων, ξένων εργατών κλπ, από διαφορετικές περιοχές και πολιτισμούς. Στη μεταπολεμική μετανάστευση υπήρξε αλλαγή όσον αφορά τις χώρες και περιοχές προέλευσης εκείνων που εισέρχονταν στην Ευρώπη. Η αλλαγή αυτή γέννησε μεγαλύτερες ομάδες αναγνωρίσιμων φυλετικών και εθνικών μειονοτήτων, που βρίσκονται γενικά σε μειονεκτική οικονομική και κοινωνική κατάσταση. Με την Ευρωπαϊκή οικονομική, πολιτική και πολιτιστική ολοκλήρωση, η ελληνική εκπαίδευση επιφορτίζεται με τα πιο σύνθετα καθήκοντα.

Παράλληλα με την Ευρωπαϊκή Διάσταση, οι 'Ελληνες μαθητές λειτουργούν ισότιμα με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους πολίτες, έχοντας πλήρη συνείδηση της εθνικής και ιστορικής τους ταυτότητας. 'Ετσι, η Ελληνική Παιδεία αποκτά μια διπλή λειτουργία:

α) την Μορφοποιητική, που έχει να κάνει με τη μεταφορά μόρφωσης και όχι ξερών γνώσεων, με τη διαδοχική μετάβαση από απλές σε συνθετότερες καταστάσεις.

β)Την Κοινωνικοποιητική λειτουργία, που μέσα από τη μύηση  και το παράδειγμα, εσωτερικεύει τα ήθη, τα έθιμα, τους τρόπους θεώρησης και βίωσης της κοινής ζωής για να μπορέσει και η ίδια η κοινωνία, τους νέους αυτούς, να δεχθεί και να αποδεχθεί στους κόλπους της.

Δημιουργείται έτσι η ανάγκη να προσδιοριστούν τα εθνικά μας χαρακτηριστικά:

-Πρώτο εθνικό χαρακτηριστικό μας αποτελεί η γλωσσική μας ιδιομορφία. Η ελληνική γλώσσα με την ποικιλία των μορφών της και των μετεξελίξεών της, αποτελεί σύνδεσμο με το παρελθόν και ζωντανή συνέχεια προς το μέλλον.

Είναι το μέσον με το οποίο εκφράστηκαν ο 'Ομηρος, ο Πλάτων, οι Ευαγγελιστές.

-Δεύτερο χαρακτηριστικό αποτελεί το σύστημα αξιών, στάσεων και τάσεων, που μας προσανατολίζουν στη διαμόρφωση και αξιολογική πρόταση ζωής.

-Τρίτο χαρακτηριστικό μας είναι η μουσική μας κουλτούρα. Η μουσική σαν τροφή  της ψυχής εκφράζει στη ζωή μας καημούς, βιώματα, συναισθήματα και προσδοκίες και φανερώνει με σαφή τρόπο μοναδικό, πώς δρούμε και αντιδρούμε στη ζωή μας.

-Τέταρτο χαρακτηριστικό είναι η πολιτιστική μας κληρονομιά, τα επιτεύγματα δηλαδή, σε όλες τις δυνατές μορφές των προηγουμένων γενεών, που αποτελούν πολύτιμη παρακαταθήκη, τον συνδετικό κρίκο του χθες με το σήμερα.

-Σαν πέμπτο και τελευταίο χαρακτηριστικό, αλλά και το πιο σημαντικό, είναι η κοινή μας Ιστορία. Η Ιστορία δίνει προοπτική, προσθέτει βάθος. Αποτελεί το υνί που χαράζει βαθιά τη συνείδησή μας στο χρόνο. Η χαρακιά που αφήνει είναι η κοινή κοίτη, η κοινή προοπτική. Η Ιστορία συνενώνει τις δύο θεμελιώδεις διαστάσεις  της ύπαρξης, τον τόπο και τον χρόνο και παρέχει ένα πανόραμα συμβάντων και συμβανόντων. Το συνεχές υπαρξιακό γίγνεσθαι. Δείχνει το “εν σχέσει” και το  “ εν τόπω και χρόνω”.

Τι πρέπει να κάμει το σχολείο;

α)Οφείλει να καλλιεργεί στους μαθητές συνείδηση ιστορική, την αίσθηση της διάρκειας.

β)Να καλλιεργεί την αίσθηση της κοινής  προέλευσης και της κοινής προοπτικής.

γ)Να φέρνει τα παιδιά σε πρώτη γνωριμία με τον ιστορικό βίο του Ελληνικού ‘Εθνους και να τα ενημερώνει γύρω από τα εθνικά μας θέματα, για να αναπτύξουν εντονότερα το συναίσθημα της  αγάπης προς την πατρίδα.

Εάν αναπτύξουμε και ισχυροποιήσουμε τα χαρακτηριστικά της εθνικής μας  ταυτότητας, τότε προοιωνίζεται ευοίωνο το μέλλον μας. Με ισχυρή γλωσσική  συνείδηση, σε συνδυασμό με την ανθρωπιστική του συνείδηση, θα προσδώσουν στον 'Ελληνα μαθητή, μια ισχυρή εθνική ταυτότητα, απαραίτητη για τη νέα ζωή του στην Ευρώπη χωρίς σύνορα, στη νέα Κοινωνία των Εθνών και των Εθνοτήτων.

Ενώ όμως η ενημέρωση είναι το όπλο που θα διώξει το σκοτάδι για να φέρει τη  γνώση, η διαφήμιση, η καταναλωτική αποχαύνωση, ο άκρατος ατομικισμός, ο έντονος αντιηρωισμός της εποχής, σε συνδυασμό με την υποκρισία, την ξύλινη γλώσσα και τον τρόπο έκφρασης, υπονομεύουν την  εθνική μας υπόσταση και  επιτείνουν διαλυτικά φαινόμενα. Η Ελληνική Παιδεία όμως μπορεί και πρέπει να επιφέρει τις κατάλληλες μεταλλάξεις. Το Σχολείο, σαν παράγοντας Παιδείας,  είναι φορέας Πολιτισμού και ελπίδα για τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών που θα μας βοηθήσουν να απελευθερώσουμε τις εθνικές δυνάμεις.

‘Οσον αφορά την ενημέρωση όλης της εκπαιδευτικής Κοινότητας και ιδιαίτερα της  νεολαίας πάνω στα εθνικά μας θέματα, κρίνεται απαραίτητη η έκδοση εντύπου, ενημερωτικού υλικού. Η ενημέρωση πρέπει να επιδιώκεται να είναι έγκυρη, αντικειμενική, επιστημονική, για ζητήματα υψίστης εθνικής σημασίας που αναφέρονται στην παλαιότερη και σύγχρονη Ιστορία της Ελλάδας και του  Ελληνισμού. Σε τέτοια ζητήματα δεν χρειάζεται εκ των πραγμάτων κανενός είδους “προπαγάνδα”. ‘Ο,τι λείπει, είναι η σωστή και έγκυρη ενημέρωση. Και είναι χρέος  εθνικό, να εκθέτουμε εντός και εκτός Ελλάδας τα πράγματα όπως ακριβώς έχουν  και να αποκαταστήσουμε την ιστορική αλήθεια από σκοπιμότητες, βλέψεις και  συμφέροντα που συνεχίζουν να παραποιούν και να διαστρέφουν.

Η ενημέρωση των μαθητών για τα εθνικά μας θέματα εντάσσεται σε μια ευρύτερη ανάγκη της Παιδείας μας, που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της σημερινής συγκυρίας. Πρέπει να βοηθηθούν οι μαθητές με όλα τα μέσα, ώστε να συνειδητοποιήσουν ότι εθνική επιταγή, άμεση και πρωταρχική, είναι ο αγώνας όλων μας για συνεχή πρόοδο και οικονομική ανάπτυξη του τόπου μας και παράλληλο χρέος μας είναι η μόνιμη επαγρύπνηση για τη διαφύλαξη της εθνικής ακεραιότητας και η  κατοχύρωση της ειρήνης στον νευραλγικό χώρο της Μεσογείου.

Μέσα από την Παιδεία μας συνειδητοποιούμε όλοι και ιδιαίτερα οι νέοι, ότι η Ελλάδα είναι μόνιμα ταγμένη “να φυλάσσει Θερμοπύλες” κι ότι το χρέος αυτό δεν είναι υπόθεση μιας πρόσκαιρης επιφυλακής ή κινητοποίησης, αλλά σταθερό μέλημα των σημερινών και των αυριανών πολιτών της χώρας. Για να μπορεί να διασφαλισθεί, πρέπει απαραίτητα να συνοδεύεται από συνεχή εγρήγορση και από μία δυναμική παρουσία σε όλους τους τομείς της εθνικής ζωής μέσα στα  πλαίσια της Ενωμένης Ευρώπης.

Οι “χτίστες” της Ενωμένης Ευρώπης έχουν λάβει υπόψη τους τις διαφορετικές  μορφές - δομές της Εκπαίδευσης. Κανένα Κράτος δεν έχει βρει ένα τέλειο εκπαιδευτικό σύστημα, γι’ αυτό πρέπει να αποκτηθεί συνείδηση για μια Ευρώπη χωρίς σύνορα και η Ευρωπαϊκή Ιδέα και η Ευρωπαϊκή Ενότητα να καλλιεργηθούν μέσα από συστηματική Εκπαίδευση στους νέους.

Επίσης, να σεβασθεί και να τονωθεί η εθνική ταυτότητα και να υπάρξει αμοιβαία αναγνώριση της στάθμης σπουδών.

Η Ευρωπαϊκή Ιδέα που στοχεύει στην Ένωση των Ευρωπαϊκών λαών για μια  ειρηνική και ευημερούσα συμβίωση σε αρμονική συνύπαρξη και συνεργασία με τους άλλους λαούς του πλανήτη μας, μπορεί να γίνει πραγματικότητα, όταν  καλλιεργηθεί χωρίς προκαταλήψεις και σωβινισμούς από τη συστηματική Εκπαίδευση των νέων Ευρωπαίων πολιτών.

Κάτω από το πρίσμα της σημερινής πραγματικότητας αλλά και των σύγχρονων τάσεων της Ευρώπης και των λαών της, καθώς και της ιδιαίτερης πολιτιστικής μας κληρονομιάς, ως Έλληνες Ευρωπαίοι πολίτες και ως Έλληνες Ευρωπαίοι Εκπαιδευτικοί, έχουμε τη γνώμη και πιστεύουμε πως έχουμε το χρέος να  καλλιεργήσουμε την Ευρωπαϊκή Ιδέα και την Ευρωπαϊκή Ενότητα στους νέους μας με σεβασμό και τόνωση της Εθνικής μας ταυτότητας, για να τους εξασφαλίσουμε ένα καλύτερο μέλλον. Η θέση μας στην Ευρώπη δεν είναι μόνο γεωγραφική, αλλά κοινωνική και οργανική.

Οι άλλοι λαοί πήραν το πνεύμα μας, το διδάσκουν στα σχολεία τους. Πήραν τη “σάρκα” μας. Τα κειμήλια, δηλαδή του αρχαίου πολιτισμού μας. Το μόνο που δεν πήραν είναι η ψυχή μας. Ωστόσο, επιχειρούν να αλλοιώσουν την Ιστορία μας, κι εδώ ακριβώς είναι το μεγάλο θέμα. Γιατί η Ιστορία μας και η Παιδεία μας είναι η ψυχή μας. Και χωρίς αυτά, η Ελληνική φυλή θα σβήσει. Να γιατί, όλοι οι Έλληνες και ιδιαίτερα οι νέοι μας, οφείλουν να μελετήσουν ευλαβικά την Ιστορία του Έθνους μας… Είναι ανάγκη να νιώσουν τα παιδιά μας, πως δεν υπάρχει ούτε η πολυτέλεια μιας χαμένης στιγμής, τώρα που η Ελλάδα βρίσκεται και πάλι στο  στόχαστρο εκείνων που θαρρούν πως μπορούν να σβήσουν τα δεδομένα τριών χιλιάδων χρόνων. Να '’ορφανέψουν’’ την ανθρωπότητα από εκείνο το “κομμάτι” που θεμελίωσε την ύπαρξή της και τη ‘’βύζαξε’’ την πανδαισία της γνώσης και του πνεύματος!

Δρ. Πέτρος Μπερερής

Ε.Τ. Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Τ. Διευθυντής Σπουδών του Υπουργείου Παιδείας