Το Πανηγύρι της Αγι’ Αγάθης γίνεται στις 22-23 Αυγούστου, όταν είναι και τα εννιάμερα της Παναγιάς της “Απόδοσης της Κοιμήσεως της Θεοτόκου”. Η Αγι’ Αγάθη γιορτάζει στις 5 Φλεβάρη.
Σύμφωνα με μια προφορική παράδοση είναι συνέχεια ενός πανηγυριού θρησκευτικού περιεχομένου, της Ψηλής Παναγιάς.
Η ιστορία του Πανηγυριού της Αγι’ Αγάθης αρχίζει το 1835. Τότε το Αιτωλικό για να τιμήσει τους πεσόντες του καθιέρωσε αναμνηστικές γιορτές με αρματωμένους. Το πανηγύρι αποκτά ιστορικό και συμβολικό χαρακτήρα καθώς η αιχμαλωσία των γυναικόπαιδων αργά τη νύχτα στις 28 Φλεβάρη προς 1η Μαρτίου, έγινε λίγο πιο κάτω απ’ την Αγι’ Αγάθη. Αργότερα κτίστηκε και λίγο πιο κάτω το εξωκκλήσι της Αγι’ Αγάθης. Χώρος περισσότερο προσβάσιμος. Έτσι καθιερώνεται Το Πανηγύρι της Αγι’ Αγάθης, από Πανηγύρι της Ψηλής Παναγιάς.
Ψυχή του πανηγυριού είναι οι Αρματωμένοι και οι Καβαλαραίοι.
Οι Αρματωμένοι είναι άντρες και νέοι ντυμένοι με φορεσιές των Αγωνιστών του ’21. Οι παρέες είναι ομάδες απο 10 έως 20 άτομα περίπου, στα πρότυπα των κλέφτικων ομάδων του 21, των ΝΤΑΙΦΑΔΩΝ.
Ο επικεφαλής σε κάθε παρέα είναι ο Καπετάνιος και μετά το πρωτοπαλίκαρο. Ο καπετάνιος είναι το μεγαλύτερο σε ηλικία άτομο της παρέας. Πρόσωπο αρεστό στην κοινωνία, με καταξίωση και σεβαστό απ’ όλους. Είναι υπεύθυνος και απ’ αυτόν αποκτά το όνομά της η κάθε παρέα. Η κάθε παρέα έχει το στέκι της, το λάβαρό της και τη ζυγιά της ( ζουρνάς ά και ΄β, νταούλι). Ο καπετάνιος μαζεύει και τα γιόματα, τα χρήματα των μουσικών.
Οι Καβαλαραίοι είναι έφιπποι άντρες και γυναίκες, νέοι και νέες, ακόμα και παιδιά. Πάνω στα άλογά τους προσθέτουν μια διαφορετική νότς στο πανηγύρι. Οι Καβαλαραίοι πρώτη φορά συμμετείχαν οργανωμένοι το 1978.
Στο Αιτωλικό και στη Σταμνά 22-23 Αυγούστου κορυφώνεται το Πανηγύρι, αλλά από τις 15 Αγούστου ξεκινά η προετοιμασία.
Οι πανηγυριστές οργανάνουν τις παρέες τους και μαζί με τους Καπετανέους γυρίζουν στα σοκάκια υπό τον ήχο των νταουλιών και του ζουρνά, ώσπου καταλήγουν στα στέκια τους.
Τα ρούχα των αρματωμένων είναι φτιαγμένα από παλιούς ράφτες και πολλά από αυτά είναι οικογενειακά κειμήλια, τα οποία περνούν από γενιά σε γενιά, διατηρώντας με αυτό τον τρόπο ζωντανή την παράδοσή μας.
Τα μέρη της ενδυμασίας είναι τα εξής:
Οι κάλτσες
Οι καλτοδέτες
Η κορμοφανέλλα
Το πουκάμισο
Η φουστανέλα
Το πουκάμισο
Η κορμοφανέλλα
Τι γιλέκο ή γελέκι
Η σκούφια
Τα τσαρούχια
Το σελάχι
Τα μαντίλια
Η καπνοσακούλα
Τα τσαπράζια
Το σταυρωτό κιουστέκι
Η σουγιά
Το φυσεκλίκι
Οι παλάσκες
Το φυλαχτό
Οι τσαρουχοτοκάδες
Η ασημένια πισώπλακα
Τα γονατάρια
Τα δαχτυλίδια
Τα άρματα
Τα ασημοκούμπουρα
Το χαρμπί ή μασάκι
Η κάμα
Το γιαταγάνι
Η πάλα
Το καριοφίλι
Ο χορός των αρματωμένων είναι αναπόσπαστο κομμάτι του πανηγυριού.
Συνήθως χορεύονται:
Ο Αγιαγαθιώτικος
Ο Συρτός της Μπατονάδας
Ο Συρτός
Ο Αργός Καλαματιανός
Το Τσάμικο
Το Χασαποσέρβικο
Το Πιπέρι
