Απρίλιος 1826. Μέσα στο πολιορκημένο από Τούρκους και Αιγύπτιους Μεσολόγγι αντιστέκονται με τις τελευταίες πλέον δυνάμεις τους οι 3.500 άντρες τής Φρουράς. Η εξάντληση, η παντελής έλλειψη τροφίμων, και το τέλος τής αναμονής τροφοδοσίας από τη θάλασσα και ενισχύσεων από την ξηρά, τους οδηγούν το βράδυ τής 10ης Απριλίου, ξημερώματα Κυριακής των Βαϊων, στη μεγάλη απόφαση της Εξόδου, μιάς επιθετικής εξόδου για να σπάσουν τις γραμμές τού εχθρού, ο οποίος τους περίμενε, και να περάσουν στην ελευθερία.

Από τους 3.500 υπερασπιστές τού Μεσολογγίου σώθηκαν περίπου 1.500. Οι διασωθέντες Εξοδίτες, ακολουθώντας μια συγκεκριμένη διαδρομή διασχίζοντας τα βουνά της Ρούμελης, έφθασαν στις 16 Μαϊου στο Ναύπλιο. 

Αυτή τη διαδρομή, από το Μεσολόγγι μέχρι το Ναύπλιο, ακολουθεί βήμα βήμα τα τελευταία χρόνια ο δημοσιογράφος – ερευνητής σε θέματα ιστορίας και πολιτισμού Μάκης Εξαρχόπουλος με σκοπό την ένταξή της στην παραγωγή μιας σειράς δραματοποιημένου ντοκιμαντέρ με θέμα το Μεσολόγγι (πολιορκίες, έξοδος και πορεία των Εξοδιτών προς το Ναύπλιο).

 

 

Όπως μας είπε ο Μάκης Εξαρχόπουλος: «Όλα ξεκίνησαν το 2018, όταν περιηγήθηκα, περίπου για πέντε μήνες, στην Αιτωλοακαρνανία, από την Αμφιλοχία και το Χαλκιόπουλο μέχρι το Θέρμο και την Ανάληψη, το Μεσολόγγι και το Αιτωλικό, το Αγρίνιο και τα χωριά γύρω από τη λίμνη Τριχωνίδα, τη Ναύπακτο και τον Πλάτανο στην Ορεινή Ναυπακτία. 

Η Αιτωλοακαρνανία ήταν μια αποκάλυψη για μένα. Είναι ο μεγαλύτερος νομός τής Ελλάδας, πλούσιος σε αρχαιολογικά και ιστορικά στοιχεία, που χάνονται στο βάθος τού χρόνου, μ' ένα μαγευτικό φυσικό περιβάλλον με πανέμορφες λίμνες, μεγάλα ποτάμια, πανύψηλα καταπράσινα βουνά με γραφικά χωριά, δαντελωτές ακτές με πεντακάθαρη θάλασσα και τόσες άλλες ομορφιές.

Όλα αυτά, όμως, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστα στους εκτός Αιτωλοακαρνανίας Έλληνες. Έτσι, δημοσίευσα στο περιοδικό “Νόημα” τρία συνεχόμενα άρθρα για τον αρχαίο Θέρμο και τα αρχαία ιερά γύρω απ' αυτόν και πρότεινα στον Δήμο Θέρμου την παραγωγή ενός ντοκιμαντέρ, που θα γυριστεί στα όρια του Δήμου προβάλλοντας την πληθώρα των σημείων ειδικού ενδιαφέροντος και το πλούσιο φυσικό περιβάλλον, που στοιχειοθετούν την ταυτότητα του Δήμου Θέρμου. 

Πρότεινα, επίσης, στον Δήμο Αγρινίου την παραγωγή ενός άλλου ντοκιμαντέρ με θέμα τη Μακρυνεία, δίπλα στη λίμνη Τριχωνίδα, αυτή την άγνωστη, αλλά ενδιαφέρουσα περιοχή, με μοναδικά αρχαιολογικά, ιστορικά και φυσικά χαρακτηριστικά.

Ακόμη, επισκέφθηκα τις θέσεις και συγκέντρωσα στοιχεία για ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ για τις άγνωστες σε όλους Αποκλείστρες, δηλαδή τους χώρους με μια μόνο πρόσβαση που αναζήτησαν οι επαναστατημένοι Έλληνες  στα βουνά τής Ρούμελης, με σκοπό να καταφύγουν εκεί τα γυναικόπαιδα για να προστατευθούν όσο οι άντρες πολεμούσαν μακριά τούς Τούρκους.

 

 

Στο Μεσολόγγι με τον Γιάννη Μακρή, απόγονο του στρατηγού Δημήτρη Μακρή, που οδήγησε τους Εξοδίτες προς το Ναύπλιο, πρόεδρο της Αδελφότητας Απογόνων Εξοδιτών και σύμβουλο στην παραγωγή τής σειράς ντοκιμαντέρ με τίτλο "ΕΞΟΔΙΤΕΣ".

 

Στο Μεσολόγγι έμεινα συνολικά περισσότερο από έναν μήνα. Τότε ξεκίνησα την έρευνά μου για τη δραματική πορεία των 1.500 διασωθέντων Εξοδιτών μέχρι το Ναύπλιο, που παραμένει άγνωστη σχεδόν σε όλους. Αφορμή στάθηκε το βιβλίο τού Κώστα Καρακόιδα, που δεν είναι πλέον ανάμεσά μας, “Το στρατόπεδο της Δερβέκιστας και το οδοιπορικό τής θυσίας των “Ελεύθερων Πολιορκημένων” (Απρίλης 1825 – Απρίλης 1826)”, καθώς και η συνάντησή μου με τον Γιάννη Μακρή, απόγονο του στρατηγού Δημήτρη Μακρή, που κατά την Έξοδο οδήγησε τους διασωθέντες άνδρες τής Φρουράς στον δρόμο προς το Ναύπλιο».

Ο Μάκης Εξαρχόπουλος ακολουθεί τα βήματα των 1.500 Εξοδιτών με οδηγό τον Νικόλαο Κασομούλη, Μακεδόνα αγωνιστή, γραμματικό τού στρατηγού Στορνάρη, ο οποίος περιγράφει αναλυτικά την πορεία τους μέχρι το Ναύπλιο στα απομνημονεύματά του με τίτλο «Ενθυμήματα Στρατιωτικά τής Επαναστάσεως των Ελλήνων, 1821 – 1833». Με τη βοήθεια παλαιών χαρτών και σύγχρονων δορυφορικών λήψεων κι ακόμη με βάση τις πληροφορίες των κατοίκων και των μελετητών τής τοπικής ιστορίας κάθε περιοχής που πέρασαν οι Εξοδίτες, προσπαθεί να προσδιορίσει την πορεία που ακολούθησαν μέχρι να φθάσουν στο Ναύπλιο. 

 

 

Η ευρύτερη περιοχή τού Μεσολογγίου, με το Μεσολόγγι στο βάθος, όπου συνέβησαν τα δραματικά γεγονότα τής Εξόδου το βράδυ τής 10ης Απριλίου 1826.

 

 

Στην ερευνητική του πορεία ο Μάκης Εξαρχόπουλος εντοπίζει στοιχεία προγενέστερα της εποχής που πέρασαν οι Εξοδίτες, τα οποία συνάντησαν στο διάβα τους, όπως πηγές, βρύσες και πηγάδια που ξεδίψασαν, γέφυρες που βάδισαν, κτίσματα που αντάμωσαν, εξωκκλήσια και εικόνες που πιθανόν προσκύνησαν, μοναστήρια που διανυκτέρευσαν, σημεία που στρατοπέδευσαν κλπ. 

 

 Κι όπως δηλώνει ο ίδιος: «Ζω μια συγκλονιστική εμπειρία ακολουθώντας τα βήματα των ηρώων τού Μεσολογγίου. Βαδίζω εκεί που βάδισαν, στέκομαι εκεί που στάθηκαν, βλέπω ότι έβλεπαν, ξεδιψώ εκεί που ξεδίψασαν, προσκυνώ τις εικόνες που προσκύνησαν και προσπαθώ να νιώσω ότι ένιωθαν».

 

Η έρευνα του Μάκη Εξαρχόπουλου διεξάγεται σε 14 δήμους, που ανήκουν σε 6 νομούς και σε 3 περιφέρειες. Πρόσφατα επισκέφθηκε το Μεσολόγγι με τον σκηνοθέτη τής παραγωγής Σταύρο Παρχαρίδη για την αναζήτηση χώρων όπου θα γυριστούν σκηνές τού δραματοποιημένου ντοκιμαντέρ. Συναντήθηκαν με τον Γιάννη Μακρή ο οποίος συμμετέχει στην παραγωγή ως σύμβουλος και επισκέφθηκαν την Πινακοθήκη τού Μεσολογγίου, όπου ξεναγήθηκαν από τον υπεύθυνο της Πινακοθήκης Δημήτρη Δραγγανά, που θα είναι ένας από τους ομιλητές στο ντοκιμαντέρ,  καθώς και το Κέντρο Λόγου & Τέχνης «ΔΙΕΞΟΔΟΣ», όπου ξεναγήθηκαν στο Ιστορικό Μουσείο από τον ιδρυτή του Νίκο Κορδόση, που συμμετέχει κι αυτός στην παραγωγή ως ομιλητής. Συναντήθηκαν επίσης με τον Μάκη Κουτσαγγέλη, σύμβουλο του Αντιδημάρχου Πολιτισμού Δημήτρη Πετρόπουλου, τον οποίο ενημέρωσαν για τη σειρά ντοκιμαντέρ, προκειμένου να προταθεί η συμμετοχή τού Δήμου Ι. Π. Μεσολογγίου στην παραγωγή. 

 

Συναντήθηκαν ακόμη με τον πρόεδρο του Εμποροβιομηχανικού Συλλόγου Μεσολογγίου Κωνσταντίνο Πασιόπουλο και με τον υπεύθυνο του MESSOLONGHI BY LOCALS Αλέξανδρο Παναγιωτόπουλο, ενώ επισκέφθηκαν και τα γραφεία τής εφημερίδας ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ.

 

Οι δύο βασικοί συντελεστές τής δημιουργίας τού ντοκιμαντέρ, ο Μάκης Εξαρχόπουλος και ο Σταύρος Παρχαρίδης, ευχαριστούν όλους τους προαναφερθέντες, καθώς και το δημοσιογράφο-μελετητή τής τοπικής ιστορίας Θανάση Σπυρόπουλο και το συγγραφέα Νικήτα Φιλιππόπουλο, για τις πληροφορίες και το πολύτιμο βιβλιογραφικό υλικό που τους διέθεσαν. Ιδιαίτερα ευχαριστούν τον Νίκο Αϊδονόπουλο που συνέβαλε σημαντικά στην επίσκεψή τους στο Μεσολόγγι.

Τέλος ευχαριστούν θερμά τον Δήμαρχο Ι. Π. Μεσολογγίου Σπύρο Διαμαντόπουλο και τον Αντιδήμαρχο Πολιτισμού, Μουσείων και Βιώσιμου Τουρισμού Δημήτρη Πετρόπουλο για την εξαιρετική φιλοξενία στην πόλη μας, όπου έμειναν τρείς μέρες.

 

 

Η Μεσαιωνική γέφυρα της Αρτοτίβας απ' όπου πέρασαν οι Εξοδίτες.

 

 

Την επόμενη μέρα ο Μάκης Εξαρχόπουλος και ο Σταύρος Παρχαρίδης αναχώρησαν για το Θέρμο συνεχίζοντας την αναζήτηση χώρων για γύρισμα, στον Δήμο Θέρμου. Εκεί με τη βοήθεια του προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου Νίκου Κωστακόπουλου, του Αντιδημάρχου Απόστολου Σπυρόπουλου, του προέδρου τής Ανάληψης Δημήτρη Καλτσή και του προέδρου τού Καλουδίου Κώστα Μπαλαφούτη ακολούθησαν τα βήματα των Εξοδιτών από το Καλούδι προς τη Μεσαιωνική γέφυρα της Αρτοτίβας περνώντας από τη Δερβέκιστα (σημερινή Ανάληψη), το Κεφαλόβρυσο, την Κόφτρα και το Καρέλι. Ένα μεγάλο ευχαριστώ απευθύνουν σε όλους τους παραπάνω και ιδιαίτερα στον Δήμαρχο Θέρμου Σπύρο Κωνσταντάρα για την εξαιρετική φιλοξενία.

 

Συνεχίζοντας την πορεία των Εξοδιτών στον γειτονικό νομό Φωκίδας, στον Δήμο Δωρίδος, ακολούθησαν τα βήματά τους από τους Πενταγιούς στον ποταμό Κόκκινο και στη λίμνη τού Μόρνου, που καλύπτει σήμερα ένα μεγάλο τμήμα τής διαδρομής τους. Μέσα στο νερό της είναι βυθισμένο το Χάνι τού Σκορδά, όπου ο Σκαλτσοδήμος τούς έστειλε από τη Γρανίτσα (σημερινό Διακόπι) τέσσερα αρνιά ψημένα, τυρί και ψωμί, καθώς και τη γέφυρα του Μακρυγιάννη στο Στενό, που την πέρασαν κατευθυνόμενοι προς το Λιδωρίκι.

 

 

 

Το Κεφαλόβρυσο, κοντά στην Ανάληψη του Θέρμου (Δερβέκιστα), απ' όπου πέρασαν οι Εξοδίτες πηγαίνοντας στον Πλάτανο της Ναυπακτίας.

 

 

Στο Λιδωρίκι ο Μάκης Εξαρχόπουλος και ο Σταύρος Παρχαρίδης αναζήτησαν χώρους που συνδέονται με το πέρασμα των Εξοδιτών και στη συνέχεια προχώρησαν προς τις Καρούτες  κι έφθασαν  στον Έλατο, στο διάσελο του βουνού απ’ όπου οι Εξοδίτες κατηφόρησαν για τα Σάλωνα, τη σημερινή Άμφισσα. Σε όλη αυτή τη διαδρομή από τους Πενταγιούς μέχρι τον Έλατο είχαν για οδηγούς τους τον Αντιδήμαρχο Περιβάλλοντος του Δήμου Δωρίδος Χαράλαμπο Κατσαρό, τον Αντιδήμαρχο Λιδωρικίου και Υπεύθυνο Πολιτικής Προστασίας Κώστα Κουτσούμπα, την πρόεδρο Λιδωρικίου και πρόεδρο του Πολιτιστικού Συλλόγου Αργυρώ Λαγγουράνη, τα μέλη τού Πολιτιστικού Συλλόγου Λιδωρικίου Σοφία Κλώσσα, Μάκη Κλώσσα και Νίκο Πανάγο, καθώς και τους Σπύρο Βήττα,  Γιάννη Καρρά και Απόστολο Ασημάκη από τους Πενταγιούς. Τους ευχαριστούν όλους και ιδιαίτερα τον Δήμαρχο Δωρίδος Δημήτρη Γιαννόπουλο για την εξαιρετική φιλοξενία στο Λιδωρίκι. Τέλος, ένα μεγάλο ευχαριστώ απευθύνουν στο δημοσιογράφο Λάμπρο Ρόδη, πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου Ορχομενού, ο οποίος συνέβαλε σημαντικά στην επίσκεψή τους στη Δωρίδα.

Κλείνοντας ευχαρίστησαν θερμά την ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΦΩΝΗ  https://eleftherifoni.gr/  για τη φιλοξενία τους στις ηλεκτρονικές της σελίδες.

 

 

Περίτεχνο ανδρικό χρυσοκέντητο γιλέκο των αρχών τού 19ου αιώνα, το οποίο φορούσε η νεαρή Ελένη Στάϊκου κατά την ώρα τής Εξόδου.

Εκτίθεται στον Μουσειακό χώρο ΔΙΕΞΟΔΟΣ στο Μεσολόγγι.

 

 

 

Ο δημοσιογράφος - ερευνητικής Μάκης Εξαρχόπουλος και ο σκηνοθέτης Σταύρος Παρχαρίδης στο Μεσολόγγι.

 

 

 

Η φωτογραφία είναι στο Λιδωρίκι με τον Αντιδήμαρχο Δωρίδος Κώστα Κουτσούμπα (δεύτερος από δεξιά), την πρόεδρο του Λιδωρικίου και του Πολιτιστικού Συλλόγου Αργυρώ Λαγγουράνη (τρίτη από αριστερά) και μέλη τού Πολιτιστικού Συλλόγου Λιδωρικίου.

 

 

 

 

Επιμέλεια άρθρου

 

Μαριάννα Ρόμπολα

Φιλόλογος – Πιστοποιημένη Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων