Με αφορμή τα γεγονότα μετά τη δολοφονία του αφροαμερικανού Τζόρτζ Φλόιντ  από αστυνομικό στην Αμερική, το φαινόμενο του ρατσισμού, που μπορεί και πρέπει να νικηθεί, έκανε για μια ακόμα φορά την εμφάνισή του. Ευτυχώς, που σε πολλά μέρη της γης ευαισθητοποιημένοι πολίτες συμμετείχαν σε μεγάλες συγκεντρώσεις για να καταδικαστεί αυτή η μάστιγα που βασίζεται στον παραλογισμό και στην άγνοια γενικά, και ειδικά στο φόβο και στην απόρριψη ξεχωριστά για τον καθένα και για το σύνολο. Επιπλέον ο ρατσισμός, βασίζεται στην προκατάληψη, στην άκριτη προσκόλληση σε ψευδεπίγραφα, σε πολιτιστικά στερεότυπα, στην παραμόρφωση των γεγονότων και των διαδικασιών είτε αφορούν το παρόν, είτε το παρελθόν. Όλα αυτά που κατάφεραν να δημιουργήσουν μια χωρίς πρόθεση παρεξήγηση και οδήγησαν στον τυφλό διαχωρισμό.

Όλοι οι τύποι του ρατσισμού έχουν διαβρωτικά αποτελέσματα μέσα στην κοινωνία και δημιουργούν πικρία και αδικία ανάμεσα στα θύματα. Οι διακρίσεις αποτελούν κοινωνικό πρόβλημα που απαιτεί δράση. Οι ύβρεις που αναφέρονται σε προσωπικά χαρακτηριστικά που το άτομο δεν μπορεί να ελέγξει, βλάπτουν ιδιαίτερα.

Τα ρατσιστικά υποκοριστικά επηρεάζουν όχι μόνο το άτομο, αλλά και τους γονείς και την τοπική κοινότητα.

Επί πλέον, όταν αφήνονται ανεξέλεγκτα, είναι η βάση για την ανάπτυξη στερεοτύπων πάνω στην οποία η προκατάληψη και η διάκριση στηρίζονται για την μετέπειτα ζωή. Η προκατάληψη δηλαδή “οι στάσεις και οι γνώμες για ανθρώπους που σχηματίζονται, απλά  γιατί ανήκουν σε μια συγκεκριμένη θρησκεία, φυλή, εθνικότητα ή άλλη ομάδα”. Οι προκαταλήψεις περιέχουν δυνατά συναισθήματα που είναι δύσκολο να αλλάξουν. «Ένα άτομο που σκέπτεται “δεν θέλω να κατοικούν στη γειτονιά μου”, εκφράζει προκατάληψη.

Μισαλλοδοξία, μίσος, προκατάληψη… Αυτά είναι τα άσχημα συμπτώματα μιας αρρώστιας από την οποία η ανθρωπότητα υποφέρει πάντα και παντού. Το μίσος ενάντια στο διαφορετικό & βασίζεται σε εμφανείς διαφορές, όπως το διαφορετικό χρώμα του δέρματος, η γλώσσα, οι συνήθειες.

Σύμφωνα με τη διδασκαλία της εκκλησίας, ο σεβασμός της «ιδιαιτερότητας» και της «διαφορετικότητας», πηγάζει από την πίστη στο Ευαγγέλιο.

Παρ΄ ότι σήμερα που η παγκοσμιοποίηση ασκεί νέες κοινωνικές πιέσεις, απαιτώντας νέες μεθόδους για την καταπολέμηση του ρατσισμού, ο κόσμος μας γίνεται μάρτυρας σοβαρών εθνοτικών συγκρούσεων και διακρίσεων κατά μειονοτήτων, αυτόχθονων λαών και μεταναστών εργατών. Οι μεταναστευτικές πολιτικές και οι πολιτικές παροχής ασύλου, είναι σκληρές. Ιστορίες μίσους στο διαδίκτυο προωθούν τη μισαλλοδοξία και τη ξενοφοβία. Σε όλες τις χώρες υπάρχουν προβλήματα που προέρχονται από την έλλειψη είτε της αποδοχής, είτε του σεβασμού της έμφυτης αξιοπρέπειας και ισότητας όλων των ανθρώπων.

Όπως βλέπουμε παντού γύρω μας, ο ρατσισμός και οι φυλετικές διακρίσεις εξακολουθούν να υπάρχουν με αμείωτη ένταση. Λείπει δυστυχώς η αίσθηση της οικειότητας προς τον γείτονα και την κοινότητα, όπως αυτό θα ταίριαζε στην έννοια του παγκόσμιου χωριού.

Ο Ο.Η.Ε έχει αναλάβει να προσδιορίσει τις βασικές ρίζες του ρατσισμού και να κάνει έκκληση για αλλαγές που είναι αναγκαίες για την αποφυγή συγκρούσεων που προκαλούνται από τον ρατσισμό ή τις φυλετικές διακρίσεις. Αναγκαστικά, η «εθνοκάθαρση» και η γενοκτονία έχουν μελετηθεί, όπως και η θεσμοθέτηση της ξενοφοβίας, καθώς πολλά κράτη εφαρμόζουν μέτρα κατά των μεταναστών εργατών.

Οι περισσότεροι άνθρωποι συμφωνούν ότι οι ρατσιστές δεν γεννιούνται έτσι.

Κι επειδή η πρωτογενής αιτία του ρατσισμού είναι η άγνοια, η γνώση, είναι μια άμεση αντανάκλαση των γεγονότων, των ιδεών, των ενεργειών και των πιστεύω ενός ιστορικού πλαισίου, το οποίο κατανοείται συνειδητά και πολύ πιο ώριμα.

Αυτό οδηγεί στην ηθική θεμελίωση, την πολιτιστική εγρήγορση και αποτελεί σίγουρα το πιο ισχυρό αντίδοτο.

Γι΄ αυτό το σχολείο πρέπει να γίνει μέτοχος αξιών όπως ο σεβασμός, η ανεκτικότητα, η ευαισθησία, η αλληλεγγύη. Μέσα από τη διαπαιδαγώγηση σε αξίες όπως η ειρήνη, η διεθνής συνεργασία, η υπερεθνική συμβίωση, καλείται να εμπνεύσει τις νέες  γενιές. Να ανατρέξει στις ιστορικές αναφορές των σχέσεων ανάμεσα σε διαφορετικούς  πολιτισμούς, μελετώντας δύσκολες συμβιώσεις, που όμως  βρίσκονται μακριά από ιδεολογικούς και θρησκευτικούς φανατισμούς. Επίσης, να καλλιεργήσει νέες αξίες που θα βασίζονται στην αναγνώριση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θα δίνουν αξία στον πλούτο κάθε πολιτισμού.

Δρ. Πέτρος Μπερερής

Ε. Τ. Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Ο κ. Πέτρος Μπερερής υπήρξε εκπρόσωπος του Υπουργείου Παιδείας στην Commission για

θέματα διαπολιτισμικής εκπαίδευσης