Της Φωτεινής Τσιτσώνη-Καβάγια
(Στις 15/1/2026, ημέρα Πέμπτη, υλοποιήθηκε ευλαβικό Προσκύνημα, των ενοριτών του Ι.Ν. της Αγίας Παρασκευής, και όχι μόνο, προγραμματισθέν, από τον Αιδεσιμολογιώτατο Πρωτοπρεσβύτερο του Ι.Ν., π. Ανδρέα Καππέ, τη συνοδεία, και του σεβαστού πατρός, Γεωργίου Κορδάτου, σε συνεργασία, με το Τουριστικό Γραφείο, του κ.Ελευθερίου Κώτση).
ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ! Τόποι δύσβατοι, απρόσιτοι, και, πολλές φορές εχθρικοί για εγκατάσταση, όπου εκεί όμως, ο μοναχός, θα χτίσει της μετάνοιας τη Μονή του, για να στεγάσει τον ισόβιο αγώνα της άσκησης της πνευματικής του! Μονές σε βράχους απόκρημνους ενός φαραγγιού, ή στο ανεμόδαρτο ξάγναντο κάποιου νησιού, όπου, η ανθρώπινη δραστηριότητα, θα μετατρέψει τα αρνητικά του χώρου, σε περιοχή απόλαυσης, ηρεμίας γαλήνης και προσευχής! Και, ο κάθε προσκυνητής - επισκέπτης του, θα περάσει, από της φύσης την αγριάδα, στο Αρχονταρίκι της Μονής, για να απολαύσει, τη «γλυκιά υποδοχή», με το λουκούμι, από τους μοναχούς! Κάποιος ασκητής, ίσως, εκεί κάποτε, σταμάτησε την περιπλάνησή του, όταν βρήκε τη θαυματουργή Εικόνα, ή όταν, κάποιος Βυζαντινός άρχοντας, έχτισε τη Μονή στην Παναγία, ή και κάποιον Άγιο, για μια ευεργεσία, που έλαβε από Αυτούς, εκπληρώνοντας έτσι το τάμα του. Τα περισσότερα από αυτά, ανδρικά ή γυναικεία, είναι, εκτεταμένα οικοδομικά συγκροτήματα, με το Καθολικό τους, την Τράπεζα, τα λιτά κελιά των μοναχών, τους ψηλούς κι οχυρωμένους πύργους τους, για να αμύνονται στους κατά καιρούς εισβολείς, όλα τους, με διαρκή μοναχική παρουσία, καταφύγια πνευματικής θαλπωρής, κατατεθέντα σημεία πολιτιστικής προσφοράς και φιλανθρωπίας! Κι ο μοναχός, πάντα διαθέσιμος, σε όποιον αναζητά ανακούφιση στις θλίψεις της ζωής, και σύμβουλος στην ανάγκη του, ενώ, στα πέτρινα της σκλαβιάς χρόνια, το μοναστήρι, θα ιδρύσει Σχολείο, και το Ψαλτήρι, θα γίνει το Αναγνωστικό του σκλαβωμένου Ελληνόπουλου, και η Βιβλιοθήκη του, θα διασώσει το βιβλίο και την Παιδεία, με τα κείμενα της σοφίας και της Επιστήμης, που διαφυλάσσει εκεί! Οι μορφωμένοι μοναχοί, θα γίνουν οι Δάσκαλοι του Γένους, που, θα διαφωτίσουν την Παιδεία και θα διαφυλάξουν τη χριστιανική Θρησκεία και την Εθνική ταυτότητα, γλιτώνοντας και από τον αφανισμό πολύτιμα κειμήλια του Έθνους! Επιπλέον, εκατοντάδες είναι οι μοναχοί, που, θα γίνουν και μάρτυρες στον αγώνα για την Ελευθερία!
Η περιήγηση, στα Μοναστήρια της πατρίδας μας, ανταμείβει τον περιηγητή, καθότι, η ψυχή του, ικανοποιείται από την ομορφιά του περιβάλλοντος, αλλά παράλληλα και από την παράδοση και την ιστορία της κάθε περιοχής!
ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ, ΛΟΙΠΟΝ, ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΣ ΡΟΥΜΕΛΗΣ-ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ, ΚΑΙ ΣΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ!
Αρχικά, η Φωκίδα, μεταξύ Αιτωλοακαρνανίας, Φθιώτιδας και Βοιωτίας!
Μπροστά σου, απλώνεται ο Κορινθιακός! Από τους πλέον ορεινούς νομούς της Ελλάδας, με τους απότομους όγκους της Οίτης, με τη λίμνη του Μόρνου, από όπου, και η ύδρευση της Αθήνας, κι όλα αυτά, περιβαλλόμενα από έναν απέραντο Ελαιώνα. Στο κέντρο της, η Άμφισσα, ή αλλιώς, τα Σάλωνα της Τουρκοκρατίας, η πρωτεύουσα πόλη, με το Αρχαιολογικό της Μουσείο. Πιο κει, το «Κέντρο, ο Ομφαλός της Γης», οι Δελφοί του Απόλλωνα και της Πυθίας, το σημαντικότερο Μαντείο της Αρχαιότητας, που, από το 1972, έχει χαρακτηριστεί από την UNESCO, Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς! Στα ανατολικά της, στις πλαγιές του Παρνασσού, το Χιονοδρομικό του Κέντρο, ενώ, στους πρόποδες, στα ριζά του βουνού αυτού, απλώνεται η ιερή πολιτεία της αρχαιότητας, όπου, κατά τη Μυθολογία, όταν ο Δίας άφησε δυο αετούς να πετάξουν, συναντήθηκαν στο σημείο αυτό, και έτσι, σηματοδοτήθηκε εκεί, το Κέντρο του Κόσμου, όπου και οι Δελφοί. Παραπέρα, το ονομαστό από την Επανάσταση του 21, «Χάνι της Γραβιάς», όπου στις 8 Μαϊου 1821, διέπρεψε το στρατηγικό σχέδιο του Οδυσσέα Ανδρούτσου, που έδρασε νικηφόρα με τα 120 παλικάρια του, κατατροπώνοντας την απειράριθμη στρατιά των 10.000 Τουρκαλβανών του Ομέρ Βρυώνη, αποκόπτοντάς του την πορεία προς την Πελοπόννησο!
Σκαρφαλωμένη τώρα σε βράχια απότομα του Παρνασσού, ΝΑ της Άμφισσας, σε υψόμετρο 400μ., και με θέα από εκεί πάνω τον Ελαιώνα της Άμφισσας, τον Κορινθιακό, το Γαλαξείδι, ατενίζοντας αγέρωχα και τα απέναντι του Μοριά, βουνά, στέκει, η Μονή του Προφήτη Ηλία, που, τον καιρό του αγώνα, υπήρξε ορμητήριο και καταφύγιο αγωνιστών της! Εκεί, στις 24 Μαρτίου 1821, υψώθηκε η Σημαία της Επανάστασης, από τον Επίσκοπο Σαλώνων, Hσαϊα, τον οπλαρχηγό Πανουργιά, τον Διάκο, τον Ανδρούτσο, τον Γκούρα, τον Μακρυγιάννη, τον Δυοβουνιώτη και άλλους, και μάλιστα, 30 από τους 120 μοναχούς, που είχε τότε, πήραν τα όπλα και πολέμησαν, πέφτοντας ηρωικά για την πατρίδα!
Σήμερα, ο επισκέπτης εκεί, έχει να θαυμάσει ένα υπέροχο ξυλόγλυπτο τέμπλο, έργο, του Μετσοβίτη ξυλογλύπτη, Αναστάσιου Μόσχου, με πολλές παραστάσεις από την Παλαιά και Καινή Διαθήκη, καθώς και μια πολύτιμη Βιβλιοθήκη, με χειρόγραφα, και ντοκουμέντα της Ελληνικής Επανάστασης, αλλά και τη φιλοξενία της ανδρικής αδελφότητάς του!
Και ακολουθώντας το δρόμο προς Βοιωτία, και στα βόρεια σύνορά της με τη Φωκίδα, θα συναντήσεις το Δίστομο, την αρχαία Άμβροσσο, μια από τις πόλεις, που κατέστρεψε ο Ξέρξης, στο πέρασμά του απ’τη Φωκίδα.
Και πέρα από τη συμμετοχή των κατοίκων του στην Επανάσταση και στα νεότερα χρόνια στους Βαλκανικούς πολέμους, του 1912-13, στη Μικρασιατική Εκστρατεία του 1921-022, ή πόλη του Διστόμου, έγινε ιδιαίτερα γνωστή για τη σφαγή που πραγματοποιήθηκε εκεί, από τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής, στις 10 Ιουνίου 1944, που, την αποφράδα αυτή μέρα, οι Γερμανοί, κατέσφαξαν τους κατοίκους της, αφήνοντας πίσω τους, 300 περίπου άμαχους νεκρούς, άνδρες, γυναίκες, και βρέφη, ξεσηκώνοντας παγκόσμια κατακραυγή, με μοναδικό σωζόμενο τότε, ένα τετράχρονο παιδάκι, τον Αργύρη Σφουντούρη, που, στη συνέχεια, με τη βοήθεια του Θεού και του Ερυθρού Σταυρού, πέρασε τη ζωή του σε Ορφανοτροφεία και σε παιδικά χωριά της Ελβετίας, και όπου με την επιμέλειά του, αναδείχτηκε, σε σπουδαίο Επιστήμονα της Φυσικής, και Αστροφυσικής, κι ένας σημαντικός Ελληνοελβετός Μεταφραστής, και ποιητής, αγωνιζόμενος πάντα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, δίχως να ξεχνάει την καταγωγή του, και του οποίου η ζωή, έγινε ταινία, το 2007, «Ένα τραγούδι για τον Αργύρη», που, η προβολή της, έκανε το γύρο του κόσμου!
ΟΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ, Ο ΕΝ ΣΤΕΙΡΙ, ο Στυλοβάτης του Μοναχισμού και Αναμορφωτής της Βοιωτίας!
«ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΚΑΙ ΟΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΣΤΗ ΡΟΥΜΕΛΗ!».
Συνεχίζοντας το ταξίδι, λίγα χιλ. από τη μαρτυρική πολιτεία του Διστόμου, φτάνεις, στην Ι. Μονή του Οσίου Λουκά, του Στειριώτη. Είναι, το σπουδαιότερο Βυζαντινό Μνημείο της Ελλάδας του 11ου αιώνα, και βρίσκεται σε γραφική πλαγιά στις δυτικές υπώρειες του Ελικώνα, κοντά στην αρχαία Στείριδα.
Το Μοναστήρι με τις δύο μεγάλες Εκκλησίες (το Ναό της Παναγίας και το Καθολικό, αφιερωμένο στον Όσιο Λουκά), την Κρύπτη-Κελί του Οσίου, όπου έχει μετατραπεί σε Εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας, το Καμπαναριό, τα Κελιά και τα άλλα κτίσματα, αφιερωμένο στον θαυματουργό τοπικό Άγιο, απέκτησε σύντομα μοναδική ακτινοβολία, και τούτο, γιατί η μορφή της τέχνης του, θεωρείται πρότυπο για τα βυζαντινά μνημεία του 11ου αιώνα σε όλη την Ελλάδα.
Ιδρυτής της μοναστικής ζωής στη Μονή αυτή, ο ίδιος, ο Όσιος Λουκάς, που, ασκήτεψε εκεί τα επτά τελευταία χρόνια της ζωής του, από το 946 ως το 953, οπότε, απεδήμησε εις Κύριον! Γεννημένος στο Καστρί Φωκίδας, σημερινοί Δελφοί, το 896, από γονείς πρόσφυγες, από τη νησί της Αίγινας. Από μικρός ακολούθησε το μοναχισμό, και, πέρασε αρκετά χρόνια σε πολλά μοναστήρια της Αθήνας, της Κορίνθου, της Φωκίδας, για να εγκατασταθεί στο σημερινό αυτό μοναστήρι το 946. Υπήρξε μορφή πολύ αγαπητή στον τοπικό πληθυσμό, ζώντας με προσευχή, μελετώντας τις Γραφές, και, όπου, άσκησε φιλανθρωπικό και θεραπευτικό πνευματικά έργο, ενώ, είχε από το Θεό και προορατικό χάρισμα, και όλες αυτές οι χάρες του Αγίου συντέλεσαν, ώστε, η περιοχή να αποκτήσει προσκυνηματικό ενδιαφέρον! Τα θαύματά του, δεν έχουν τελειωμό, ούτε όταν ήταν εν ζωή, ούτε μετά τον θάνατό του!
Και αυτό το Μοναστήρι, στην Επανάσταση του 21, έγινε σύμβολο ελπίδας για τους σκλαβωμένους Έλληνες της περιοχής. Ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε΄, ανέθεσε στο Δεσπότη Σαλώνων, Ησαϊα, την αποστολή, να ξεκινήσει η Επανάσταση από τα μέρη αυτά, όπου, και συγκεντρώθηκαν πολλοί αγωνιστές, και ο Φιλικός Αθ. Διάκος, όρκισε τους προεστούς της περιοχής, στη Φιλική Εταιρεία, ενώ, το βράδυ της 26ης Μαρτίου 1821, τελέστηκε Δοξολογία από τον Επ. Ησαϊα, που, μετά το τέλος της, κήρυξε επίσημα την Επανάσταση, ευλογώντας τα όπλα των αγωνιστών! Κι εδώ, πολλοί από τους μοναχούς, πήραν τα όπλα κι αγωνίστηκαν για του «Χριστού την πίστη την Αγία, και της Πατρίδας την Ελευθερία!». Ύστερα από την απελευθέρωση, στα χρόνια του Καποδίστρια, η Μονή δεν είχε μοναχούς, για να τη φροντίσουν, αυτή και τα κτήματά της. Στα χρόνια του Όθωνα, επήλθε σε πλήρη εξαθλίωση, ενώ, αργότερα, στα χρόνια του Γεωργίου του Α΄, επισκευάστηκαν τα κτήρια και τα οικονομικά της Μονής βελτιώθηκαν. Στη γερμανική κατοχή του 1943, 16 βόμβες, από γερμανικά Στούκας, προσπαθούν να την καταστρέψουν, επειδή, εκεί είχαν καταφύγει αντάρτες, μόνο όμως η Τράπεζα χτυπήθηκε, και, στα νεότερα χρόνια, αποκαταστάθηκαν οι ζημιές. Το ιερό λείψανο του Οσίου Λουκά του Στειριώτη, το οποίο, ως γνωστό, είναι αδιάφθορο, φυγαδεύτηκε στη Δύση, κατά την περίοδο της Οθωμανικής κατοχής, περνώντας από την Άρτα και τη Βοσνία, ενώ, σήμερα, βρίσκεται στην Ιερά Μονή Οσίου Λουκά στη Βοιωτία, και φυλάσσεται σε ειδική λάρνακα, στο Καθολικό της Μονής, στο σημείο όπου ο κεντρικός ναός ενώνεται με τον ναό της Παναγίας.
Το λείψανο του Οσίου, επέστρεψε στο μοναστήρι, το 1986 από τη Βενετία, με ενέργειες πολλών τοπικών και πολιτικών παραγόντων της εποχής, αλλά και του σημερινού Αρχιεπισκόπου Ελλάδας, κ. Ιερωνύμου, που, είχε χρηματίσει και Ηγούμενος της Μονής, αλλά και Πρωτοσύγκελος και Μητροπολίτης Θηβών και Λεβαδείας.
Ο αρχικός Ιερός Τάφος του Οσίου βρίσκεται στην Κρύπτη (ναός Αγίας Βαρβάρας), ακριβώς κάτω από το σημείο όπου φυλάσσονται σήμερα τα λείψανα στο Καθολικό.
Το Ιερό λείψανο του Οσίου Λουκά του Στειριώτη, δεν έχει καμία σχέση με αυτό του Αγίου Ευαγγελιστού Λουκά· πρόκειται για δύο διαφορετικούς Αγίους (ο ένας ήταν όσιος ασκητής του 10ου αι. στην Ελλάδα, ο άλλος Απόστολος του 1ου αι.), με διαφορετική καταγωγή και διαφορετική ιστορική διαδρομή των λειψάνων τους, τα οποία σήμερα βρίσκονται σε διαφορετικά μέρη.
Του Οσίου Λουκά, στην Ιερή Μονή του, στο Στείρι, (γιορτάζει στις 7 Φεβρουαρίου), ενώ, του Ευαγγελιστή Λουκά, βρίσκεται στη Θήβα, (γιορτάζει στις 18 Οκτωβρίου), όπου τιμάται ιδιαίτερα, και, όπου φυλάσσεται σε ασημένια θήκη, μέσα σε ρωμαϊκή λάρνακα, στον Ιερό Ναό του, μετά την επιστροφή μέρους από αυτό, στις 27 Σεπτεμβρίου του 2000, από την Ιταλία (Padua), με την ευλογία της Εκκλησίας.
ΚΟΝΤΑ ΣΤΗ ΔΑΥΛΕΙΑ ΤΗΣ ΒΟΙΩΤΙΑΣ, ΣΤΙΣ ΠΛΑΓΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΡΝΑΣΣΟΥ, Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΜΟΝΗ ΤΗΣ ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ, Ή ΓΕΡΣΑΛΗ!
Μονή του 11ουαι,μ.Χ, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Πανηγυρίζει, στις 23 Αυγούστου.
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ. Κατά τα μέσα του 18ου αι.,η Μονή υπάγεται στη μονή του Όρους Σινά, για να προστατευτεί η κτηματική της περιουσία και να τύχει φοροαπαλλαγής. Κατά την διάρκεια της Επανάστασης του 1770, καταστρέφεται από επιδρομές Αλβανών. Την περίοδο της ελληνικής Επανάστασης το μοναστήρι απετέλεσε τροφοδότη και κέντρο ανεφοδιασμού των εξεγερμένων της Ανατολικής Στερεάς. (Η νικηφόρα έκβαση της μάχης της Αράχωβας το 1826, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό, σε μήνυμα, που έστειλε ο Ηγούμενός της, στον Γ. Καραϊσκάκη,με τον ανιψιό του, ενημερώνοντάς τον, πως, ένα ασκέρι 2000 Τουρκαλβανών έχουν κατασκηνώσει στο μοναστήρι, και πως την επαύριο, θα περάσουν από την Αράχωβα, με προορισμό τα Σάλωνα να βοηθήσουν τους πολιορκημένους Τούρκους, από τον Πανουριά και τον Δυοβουνιώτη.
Έτσι, η μάχη της Αράχωβας, στις 24 του Νοέμβρη του 1826, ήταν νικηφόρα για τους Έλληνες, σε μια κομβική στιγμή, που αναζωπύρωσε την Επανάσταση στη Στερεά Ελλάδα, με συντριπτικές απώλειες για τους Τούρκους και ελάχιστες για τους Έλληνες, παρά τις επικρατούσες σκληρές χειμερινές συνθήκες!
Η Μονή, είναι γυναικεία, χτισμένη σε υψόμετρο 900 μέτρων, σε μία πλαγιά με πλούσια βλάστηση, αποτελούμενη κυρίως από έλατα. Διαθέτει, ορθογώνιο περίβολο, με ψηλούς μεγάλους τοίχους, που θυμίζουν, μεσαιωνική οχύρωση, ενώ στο κέντρο της, βρίσκεται Ναός σταυροειδούς τύπου.
ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ, λοιπόν! Οι ζωντανοί μάρτυρες της θρησκευτικής και ιστορικής μας ταυτότητας. ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ! Εκεί, όπου η θρησκευτική παράδοση, συναντά, τη φυσική αρμονία και τον πολιτισμό! Ανακαλύψτε τα!
