Θεόδωρος Κολοκοτρώνης: Εβάλαμε  τα μαύρα όλοι, μισή ώρα εστάθη σιωπή που δεν έκρινε κανένας αλλά εμέτραε καθένας με τον νούν του τον αφανισμόν μας. Βλέποντας εγώ την σιωπή, εσηκώθηκα εις το πόδι και τους εμίλησα λόγια για να εμψυχωθούν. Τους είπα ότι το Μεσολόγγι εχάθη, αλλά ενδόξως και θα μείνει αιώνας η ανδρεία του». 

Aυτό είναι το Μεσολόγγι!  Η μη παραδοχή της ήττας. Ο τρόπος να συντηρηθούν τόσες φωλιές νερού μέσα στις φλόγες, η απόφαση να μείνουμε όρθιοι ως το τέλος, η προσφορά μιας διαφορετικής φωτεινότητας που οδηγεί στο ξημέρωμα.

Ο χρόνος δεν είναι ικανός να αδυνατίσει τη μνήμη, να μας κάνει να λησμονήσουμε τα ανυπέρβλητα κατορθώματα των ανδρείων υπερασπιστών αυτού του ιερού χώρου. Ιστοριογράφοι και απλοί άνθρωποι, ποιητές και πεζογράφοι, εικαστικοί καλλιτέχνες ύμνησαν και χιλιοτραγούδησαν τον απαράμιλλο ηρωισμό και την υπέρτατη θυσία, τη μη ήττα. Το νόημα δηλαδή της Εξόδου. Λέξη που έχει εγγραφεί στο εθνικό συλλογικό μας ασυνείδητο, λέξη που χάρη στην ιστορική της διάσταση έχει αναχθεί σε φιλοσοφικό και αισθητικό σύμβολο, λέξη που έχει ταυτιστεί με τη στεριά που συμπληρώνει τη λιμνοθάλασσα του Σολωμού, του Παλαμά, του Μαλακάση και τόσων άλλων παλαιότερων αλλά και σύγχρονων λογοτεχνών.

Το έπος της άμυνας και της Εξόδου της ηρωικής φρουράς του Μεσολογγίου αυτή τη νύχτα, τα δεινοπαθήματα και ο αφανισμός των αμάχων, μόνοιασαν τους Έλληνες, αφύπνισαν τις συνειδήσεις των πνευματικών ανθρώπων του πολιτισμένου κόσμου και αναζωπύρωσαν τον λανθάνοντα φιλελληνισμό. Κι έτσι φτάσαμε από το Πρωτόκολλο της Πετρούπολης στις 24 Απριλίου του 1826, στη Συνθήκη του Λονδίνου τον Ιούλιο του 1827, στη ναυμαχία του Ναβαρίνου τον Οκτώβριο του 1827 και τελικά στην απελευθέρωση της πατρίδας μας. Από την τέφρα του Μεσολογγίου, η Ελλάδα αναγεννήθηκε σαν τον Φοίνικα!

Θανάσης Ζωγράφος

Πλοίαρχος Ε.Ν