Μεσολογγίτισσες και Μεσολογγίτες, Ελεύθεροι Άνθρωποι του κόσμου,

Βρισκόμαστε σήμερα εδώ για να τιμήσουμε τη θυσία των Εξοδιτών της ιερής μας πόλης, του δοξασμένου Μεσολογγιού. Για να γιορτάσουμε. Γιατί οι Μεσολογγίτες τη γιορτάζουμε την Έξοδο στις Εορτές Εξόδου, που αυθόρμητα ξεκίνησαν το 1850. Μαζί με τη γιορτή της αναγέννησης της φύσης μέσα στην άνοιξη, στο Μεσολόγγι γιορτάζουμε την αναγέννηση των ελεύθερων ψυχών των Μεσολογγιτών.

Οι εορτές Εξόδου και η πορεία προς την Έξοδο θα έλεγε κανείς ότι είναι το δικό μας Πάσχα, ένα θείο μαρτύριο των ηρωικών Μεσολογγιτών που πείνασαν και βασανίστηκαν για την ελευθερία και μια πορεία προς την αθανασία. Ως και τις αρμυρίθρες της λιμνοθάλλασσας έφαγαν για να ζουν ελεύθεροι – «της παλικαριάς ψωμί» τις χαρακτηρίζει ο εθνικός μας ποιητής Κωστής Παλαμάς.

Όπως αναφέρει ο Δημήτρης Λιαντίνης: «Είναι το Μεσολόγγι. Το ψηλό αλωνάκι με τον πικραμένο και ανάρματο Σουλιώτη, η πείνα η γύμνια η ζωή που μαραίνεται στην αθάνατη φρεσκάδα της άνοιξης.»

Κάθε χρόνο εκφωνούνται λόγοι διδακτικοί, πανηγυρικοί, με αναλύσεις των ιστορικών στοιχείων και με παρουσίαση νέων. Με αφορμή την τιμητική αυτή πρόσκληση να ανέβω φέτος εγώ στο βήμα, αναρωτήθηκα, αγαπητοί μου συμπολίτες τι περισσότερο, τιουσιαστικότερο θα μπορούσε να ειπωθεί σήμερα που να μην έχει ήδη ειπωθεί για αυτή τη νύχτα που τρέμει ο λογισμός, τη νύχτα της Εξόδου. Θεωρώ ότι η απάντηση βρίσκεται στα λόγια του μεγάλου μας ποιητή Νικηφόρου Βρεττάκου στην ομιλία του για την Έξοδο του Μεσολογγίου στις 17 Απριλίου 1989:

«Θα έπρεπε τα παιδιά των σχολείων όλης της χώρας, αφού πρώτα είχαν διδαχθεί από την καλή Παιδεία, να προσανατολίζονται την ώρα αυτή προς το Μεσολόγγι, για μία ολιγόλεπτη σιωπή και περισυλλογή... Δεν με διακατέχει κανενός είδους σωβινισμός ή προγονοπληξία. Φτάσαμε όμως στο σημείο να θεωρούμε αναχρονισμό την αναφορά στην ιστορία μας ... χωρίς κάποια στηρίγματα και κάποιες ρίζες δεν μπορεί να πάει μπροστά ένα έθνος... Ό,τι ήταν να λεχθεί εδώ, σ’ αυτό τον τόπο και την ιστορία του, έχει λεχθεί...Εκείνο που θα επιθυμούσαν οι νεκροί, αν μπορούσαν να επιθυμούν ακόμη, θα ήταν να ερχόμαστε εδώ και να τους εξιστορούμε τα πεπραγμένα μας. Να τους αναφέρουμε πόσο κοντά και πόσο μακριά βρίσκεται η ψυχή μας από την ψυχή του Μεσολογγιού. Αν διατηρήθηκε η ηθική συγγένεια μαζί τους. Αν έχουμε το δικαίωμα να συνδιαλεγόμαστε με κούφια λόγια μαζί τους...».

Ας προσπαθήσουμε να αποκωδικοποιήσουμε τη σκέψη του:

Καταρχάς: σιωπή. Σιωπή μπροστά στο μεγαλείο των ηρώων.

Δεύτερον: περισυλλογή. Να κάνουμε την αυτοκριτική μας όλοι. Να αναλογιστούμε αν έχουμε νιώσει στο πετσί μας ποια είναι τα αγαθά που μας προσέφεραν οι Εξοδίτες με τη θυσία τους. Η Έξοδος είναι αφορμή περισυλλογής εκάστου και εκάστης εξ ημών και κυρίως εμού του ομιλούντος. Περισυλλογής για όλα όσα οφείλουμε καθένας εξ ημών στο έθνος και τη χώρα για την οποία θυσιάστηκαν στην υπέρτατη θυσία του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα οι Εξοδίτες του Μεσολογγιού.

Οι Μεσολογγίτες αγωνίστηκαν για ελευθερία κι εμείς σήμερα έχουμε δημιουργήσει (sic) ανάγκες να περιορίζουμε την ελευθερία μας χάριν της ασφάλειας, προκειμένου να αντιμετωπίσουμε απειλές τις οποίες μάλλον εμείς οι ίδιοι δημιουργούμε. Κάθε μέρα και κάτι καινούριο: υβριδικές απειλές, εγκληματικότητα, καταστροφή του περιβάλλοντος. Έννοιες όπως ο ανθρωπισμός και η αλληλεγγύη μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα μπρος σε μια άκρατη εξέλιξη και μπρος στο κέρδος. Έχουμε μια ελευθερία που αγωνιζόμαστε να διαχειριστούμε. Κι έτσι θυμόμαστε τη φράση του Ρούσβελτ: «Όσοι θα θυσίαζαν την ελευθερία για χάρη της ασφάλειας, δεν αξίζουν τίποτα από τα δύο».

Οι αγωνιστές του Μεσολογγιού αγωνίστηκαν για να μας δώσουν ανεξάρτητη πατρίδα. Μια ολόκληρη πόλη αποφάσισε να θυσιαστεί, όπως επισημαίνει η Ακακία Κορδόση, για να ζήσουμε εμείς. Όχι όμως μια πατρίδα που σκοτώνει τα παιδιά της.

Η ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές δεν είναι ώρα για πανηγυρικούς. 57 άνθρωποι σκοτώθηκαν και πολλοί τραυματίστηκαν στο τραγικό σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη, στο οποίο καταρχάς συντρέχουν προφανείς εγκληματικές πράξεις και παραλείψεις. Όσες πομπώδεις εκφράσεις κι αν (πρέπει να) ειπωθούν, οι ίδιες οι λέξεις που τις αποτελούν έχουν χαθεί μες στην κοιλάδα των Τεμπών, μία για κάθε νέο άνθρωπο που έχασε εκεί τη ζωή του.

Πώς μπορεί άραγε κανείς να μιλά από δημόσιο βήμα για την ένδοξη ιστορία μας σε μια χώρα στην οποία -ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας- το σύστημα διοίκησης και ακόμη και ο κοινωνικός ιστός βρίσκονται σε αποσύνθεση; Σε μια χώρα που εν όψει εκλογών όλοι - κυβερνώντες και μη - πασχίζουν να αποδώσουν ευθύνες ο ένας στον άλλον;

Αυτή είναι η πατρίδα για την οποία θυσιάστηκαν οι Μεσολογγίτες;

Τρίτον και βασικότερον: η αναφορά που πρέπει να δώσουμε στους ήρωες του Μεσολογγιού. Τί πετύχαμε εμείς; Ποια είναι η ηθική μας συγγένεια μαζί τους; Αγαπητοί φίλοι, μετρηθήκαμε όλα αυτά τα χρόνια μπροστά τους και βγαίνουμε λίγοι, βγαίνουμε λειψοί.

Οι Μεσολογγίτες με τον αγώνα και τη θυσία τους κίνησαν βουνά.

Η Έξοδος του Μεσολογγίου εκδηλώθηκε σ’ ένα αντίξοο διεθνές πολιτικό περιβάλλον, όπου επικρατούσε η λογική της διατήρησης ενός, ήδη παρωχημένου status quo. Η Έξοδος του Μεσολογγίου υπήρξε η τελική θυσία ενός ομόθυμου αγώνα πέρα από κάθε λογική. Ο Ιμπραήμ με τον πολυπληθή εκπαιδευμένο στρατό είπε πως «Όπως λιώνει εκείνο κει το χιόνι κάτω από τον ήλιο, έτσι θα έλιωναν τα στρατεύματά μας στους βάλτους του Μεσολογγιού αν οι πολιορκημένοι είχαν τροφές για τρεις εβδομάδες ακόμη».

Όλη η Ευρώπη συνταράχθηκε από τη θυσία τους, είναι αυτή η θυσία που οδήγησε στη δημιουργία του ελληνικού κράτους. Τούτο πρέπει να λέγεται συνεχώς και ξεκάθαρα. «Δυστυχώς μεσολάβησε το Μεσολόγγι» είπε ο ισχυρός της Ιεράς Συμμαχίας Μέττερνιχ στον Σουλτάνο, αναφερόμενος στην αγριότητα της σφαγής την οποία οι Εξοδίτες (σίγουρα, όπως κάθε ανθρώπινο ον) έβαλαν στο ζύγι και προφανώς βάρυνε ο πόθος τους για ελευθερία. Η Έξοδος του Μεσολογγίου είναι το σημείο καμπής, το γεγονός που αλλάζει τον ρου της ιστορίας για την ελληνική επανάσταση. Είναι το γεγονός το οποίο θεμελιώνει ιστορικά τις αξίες του ανθρωπισμού, σε συνάρτηση με την ελληνική επανάσταση.

Μπορούμε έστω να θωρήσουμε το μπόι των ηρώων μας; Δυστυχώς νομίζω πως όχι. Έχουμε όμως την ιερή υποχρέωση να προσπαθούμε, κάθε μέρα, κάθε λεπτό, με τη στάση μας στην υποστήριξη των πανανθρώπινων αξιών.

Και σε αυτό το πλαίσιο αντιστοιχεί και το τέταρτο στοιχείο σύμφωνα με όσα παραπάνω μας είπε ο Νικηφόρος Βρεττάκος: η υπενθύμιση της ιστορίας μας. Το Μεσολόγγι έπεσε γιατί οι κυβερνώντες της εποχής «κοίταζαν» τα γρόσια και ασχολούνταν με τις εκλογές για την Γ’ Εθνοσυνέλευση, οπότε ολιγώρησαν στο να στείλουν βοήθεια. Η Κυβέρνηση αδιαφόρησε για τους πολιορκημένους γιατί οι Μεσολογγίτες δεν συμμετείχαν στο πολιτικό παιχνίδι που παιζόταν για τις εκλογές της Εθνοσυνέλευσης. Ο Σπυρομήλιος, μέλος της Επιτροπής των Μεσολογγιτών που πήγε στο Ναύπλιο για βοήθεια γράφει:

«Αφ’ ου επληροφορήθησαν τω όντι ότι δεν εμελετούσαμεν να ενισχύσωμενκανέν κόμμα, αδιαφόρησαν όλα τα κόμματα από ημάς, και ενώ τους ωμιλούσαμεν διά το Μεσολόγγιον όλοι έλεγαν το «ναι, έχετε δίκαιον», αλλά δεν εσύμπραττον υπέρ αυτού με ζήλον». Κάποια στιγμή πρέπει και αυτά να ειπωθούν και να αναλυθούν, για να μην επαναληφθούν τα ίδια λάθη.

Αγαπητές Μεσολογγίτισσες και αγαπητοί Μεσολογγίτες, η ιστορία όμως ξέχασε αυτούς που «δεν εσύμπραττον με ζήλο», αυτούς που «κοίταζαν» τα γρόσια και τις καρέκλες! Η ιστορία θυμάται τον Μάρκο Μπότσαρη, τον Λόρδο Βύρωνα, τον Αθανάσιο Ραζηκότσικα, τον Δημήτρη Μακρή, τον Χρήστο Καψάλη, τον Νότη Μπότσαρη, τον Ιωσήφ Ρωγών, τον Κίτσο Τζαβέλα, τον Ιωάννη Ιάκωβο Μάγερ, τον Μήτρο Δεληγιώργη, τον Χρίστο Φωτομάρα, τον Γεώργιο Βαλτινό, τον γέροντα Σουλιώτη ιερέα Διαμαντή ο οποίος «παραφυλάττων την υπόνομον, όταν είδενικανόν αριθμόν εχθρών συσσωρευμένον επάνω εις το κανονοστάσιον, έβαλε φωτιάν, και ετίναξεν εις τον αέρα ολόκληρα τάγματα βαρβάρων, εξαγοράσας πολλά ακριβά το ολίγον γεροντικόν αίμα του» και τόσους άλλους που μαζί με τους προγόνους μου έδωσαν τη ζωή τους για το Μεσολόγγι και τον αγώνα και που θα θέλαμε ώρες για να τους αναφέρουμε όλους σε ένα ιδιότυπο προσκλητήριο νεκρών. Η ιστορία θυμάται όλους τους φιλέλληνες που έδωσαν τη ζωή τους και στήριξαν τον αγώνα, θυμάται τους αγνούς ήρωες σαν τον πάμφτωχο Νικηταρά που θρυλείται ότι πούλησε το τιμημένο σπαθί του και έδωσε τα χρήματα για τον αγώνα του Μεσολογγιού. Αυτό το παράδειγμα της ιστορίας θα πρέπει και σήμερα να θορυβήσει τους κρατούντες. Είναι η ιστορία αυτή που εκδικείται! Όσοι φέρουν ευθύνες για το λησμονημένο εδώ και χρόνια Μεσολόγγι σε επίπεδο ανάπτυξης και στήριξης, θέλω από αυτό εδώ το βήμα να τους υπενθυμίσω ότι θα τους λησμονήσει η ιστορία. Ας λάβουν λοιπόν τα μέτρα τους…

Αγαπητοί Μεσολογγίτες και αγαπητές Μεσολογγίτισσες, σας προσφωνώ όλους έτσι ως ελεύθερους ανθρώπους αφού ο Λουκής Ακρίτας με τον πύρινο λόγιο του καθόρισε τα ηθικά και πνευματικά όρια του δημοτολογίου του Δήμου Μεσολογγίου:

«Κάθε ελεύθερος άνθρωπος είναι δημότης Μεσολογγίου

Όπου η θυσία καθαγιάζει την παρουσία μας στη ζωή

Εκεί, ανάχραντο και ιερό, σαλεύει το Μεσολόγγι

Όπου η αρετή υψώνεται εγκαλώπισμα και δικαίωση της εποποιείας των ανθρώπων

Εκεί υπάρχει το Μεσολόγγι

Όπου η παιδεία θεμελιώνει το ελεύθερο φρόνημα των πολιτών

Εκεί απλώνεται βάθρο και κρηπίδωμα το Μεσολόγγι»

 

Το στοιχείο αυτό της ελευθερίας αποτελεί βάπτισμα ενότητας. Σε μια Ελλάδα που της αρέσει να πορεύεται διχασμένη και που δυστυχώς βρίσκει αφορμές να συνεχίσει να διχάζεται, πρέπει να αντιταχθεί το παράδειγμα των Εξοδιτών του Μεσολογγίου. Αυτοί είναι τα στηρίγματα και οι ρίζες μας, που αναφέρει ο Βρεττάκος. Είναι το παράδειγμα αυτών που ομόθυμα βάδισαν μέσα στη νύχτα προς τη θυσία. Αυτών που υποστηρίχθηκαν από ελεύθερους ανθρώπους από όλη την Ελλάδα και από φιλέλληνες σε αυτή τη νυχτερινή εξόρμηση προς τον θάνατο.

Ομόθυμα θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε κάθε κρίση. Ομόθυμα θα πρέπει να προσπαθήσουμε να σταθούμε στο μπόι που αναλογεί στους καθαγιασμένους ήρωες Εξοδίτες, στους τιμημένους προγόνους μας.

Να ζη το Μεσολόγγι!

 

Δρ. Φώτης Σπυρόπουλος

Δικηγόρος παρ’ ΑρείωΠάγω, οικονομολόγος

Διδάκτωρ Νομικής Αθηνών

Μεταδιδάκτορας Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής

Αντιπρόεδρος Κέντρου Μελέτης του Εγκλήματος (ΚΕ.Μ.Ε.)